Η μεταψυχροπολεμική εποχή άφησε τα δυτικά κέντρα εξουσίας, και κυρίως τις ΗΠΑ, χωρίς αφορμή για να δικαιολογούν τις ιμπεριαλιστικές επιχειρήσεις τους στις περιοχές της βόρειας Αφρικής και της Νοτιοδυτικής Ασίας. Αυτό το κενό, και με τη χρήση των οξυμένων μεθόδων προπαγάνδας που είχαν ήδη κερδίσει έναν πόλεμο, καλύφθηκε από τη «μουσουλμανική απειλή» και τη νέα εποχή ισλαμοφοβίας που διανύουμε μέχρι σήμερα, με σημαντικό σημείο καμπής την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου και των εισβολών των ΗΠΑ σε Ιράκ και Αφγανιστάν. Ο μουσουλμάνος εξτρεμιστής αναδύθηκε ως ο νέος εχθρός του καπιταλιστικού κέντρου, και η μουσουλμάνα γυναίκα ως παίκτρια μπαλαντέρ για κάθε λογής προπαγάνδα των εμπόρων θανάτου. Οικεία για την εξουσία η τεχνική από τις εποχές της αποικιοκρατίας, η στροφή έφυγε από το υλικό, τις παραγωγικές σχέσεις, και γύρισε προς το πολιτισμικό και την κατασκευή μίας κατώτερης ή οπισθοδρομικής ετερότητας: Οι βάρβαροι και απολίτιστοι μουσουλμάνοι άνδρες καταπιέζουν τις γυναίκες τους, οι οποίες είναι ταυτόχρονα άβουλα θύματα αλλά και ενεργοί φορείς της ιδεολογίας, και έχουν ανάγκη από το δικό μας δυτικό χέρι – είτε με τη μορφή βομβιστικών επιθέσεων, είτε με τη μορφή φεμινιστικών διδαγμάτων, για να απελευθερωθούν από τα φονταμενταλιστικά δεσμά τους. Το απόλυτο σύμβολο αυτής της καταπίεσης αποτελεί η μαντίλα, η οποία στον καθημερινό λόγο θα ονομάζεται μπούρκα ανεξαρτήτως του είδους της (αν είναι δηλαδή μπούρκα, η παραδοσιακή κάλυψη των γυναικών των Παστούν που επιβλήθηκε αργότερα στις Αφγανές γυναίκες, τσαντόρ, χιτζάμπ ή ο,τι άλλο μπορεί κάποια να φοράει).




Υπάρχουν πάνω από τριάντα διαφορετικοί τύποι κάλυψης της κεφαλής ως ισλαμική πρακτική με διαφορές στο ύφασμα, την κάλυψη, την περιοχή και την ιστορία. Η μπούρκα είναι ένα μακρύ ύφασμα που καλύπτει ολόκληρο το σώμα και το πρόσωπο, με ένα κέντημα στην περιοχή των ματιών, και χαρακτηριστικό μπλε χρώμα. Το τσαντόρ είναι ένα μακρύ ύφασμα που καλύπτει το κεφάλι και τυλίγεται ή πέφτει γύρω από το σώμα, το οποίο συνήθως κρατείται με τα χέρια και θεωρείται ένδυμα προσευχής. Το χιτζάμπ, πέρα από τη χρήση του για να περιγράψει γενικά την κάλυψη της κεφαλής, είναι ένα μαντήλι το οποίο καλύπτει τα μαλλιά και τυλίγεται γύρω από τον λαιμό, αφήνοντας ακάλυπτο ολόκληρο το πρόσωπο. Μία βασική ερμηνεία που έχει το χιτζάμπ είναι η δημόσια ένδειξη σεμνότητας, ευσέβειας και δήλωσης της επιθυμίας να βρίσκεσαι κοντά στον Θεό. Έδινε στις γυναίκες τη δυνατότητα να κινούνται στον δημόσιο χώρο σε περιόδους και περιοχές που η παρουσία τους περιοριζόταν εντός του ιδιωτικού. Παρ’ όλα αυτά θα ήταν μεγάλο λάθος να εγγράψουμε μόνο μία ερμηνεία στο χιτζάμπ, ή και ακόμη να θεωρήσουμε ότι η σεμνότητα και η δήλωση εγγύτητας με το θείο μονοπωλούνται από την ισλαμική πρακτική.
Για να δώσουμε μερικά παραδείγματα, οι γυναίκες εβραϊκής πίστης Χασίντ, αν και φαινομενικά. έχουν τα μαλλιά τους λιτά, στην πραγματικότητα φοράνε περούκες, κρατώντας τα φυσικά του μαλλιά για την ιδιωτική σφαίρα. Σε μέρη του Πακιστάν, του Μπανγκλαντές και της Βόρειας Ινδίας, Ινδουίστριες γυναίκες καλύπτουν το κεφάλι τους με το duppata. Δεν χρειάζεται όμως να πάμε μακριά για να βρούμε αντίστοιχες πρακτικές, αφού η Ελλάδα έχει μακρά παράδοση στην κάλυψη των μαλλιών των γυναικών, από την αρχαία Ελλάδα, τις κατά τόπους παραδοσιακές φορεσιές πριν την ίδρυση του ελληνικού κράτους, τις σημερινές καλόγριες αλλά και πολύ πιο κοντά μας, τις προγιαγιάδες και τις γιαγιάδες μας. Η Καινή Διαθήκη θεωρεί ότι η γυναίκα που έχει ακάλυπτο το κεφάλι της το «ντροπιάζει», ότι είναι ένδειξη ανυπακοής στον άνδρα και έλλειψη σεμνότητας (Παύλος προς Κορινθίους 11:4-8). Το μαντήλι είναι χαρακτηριστικό ένδυμα της Βαλκάνιας και της Σλαβικής μπάμπουσκα της υπαίθρου. Είναι επίσης έκφραση πένθους σε πολλές περιοχές της ελληνικής επαρχίας, όπως η Μάνη και η Κρήτη (όπου αντίστοιχη λειτουργία έχει και το ανδρικό σαρίκι).
Η κρητικιά προγιαγιά μου η Χρυσούλα δεν θα έβγαινε ποτέ από το σπίτι με τα μαλλιά λιτά. Όταν πήγαινε σε αγροτικές εργασίες προστάτευε τα μαλλιά της με τσεμπέρι, και όταν πήγαινε στην εκκλησία έβαζε πάνω στο κεφάλι της ένα λευκό κεντητό μαντήλι. Η γιαγιά μου έχει ένα συρτάρι με τα τσεμπέρια της και τις μαύρες μουσελίνες που φοράει σε τελετές πένθους για να δείξει την απόσυρσή της στο ιδιωτικό. Ή άλλη μου προγιαγιά από τη Δαμάστα, χωριό της Κρήτης που λεηλατήθηκε και σφαγιάστηκε σε αντίποινα Γερμανών της κατοχής, δεν έβγαλε ποτέ το μαντήλι, όπως και οι υπόλοιπες γυναίκες του χωριού.
Επιστρέφοντας στην περίπτωση του χιτζάμπ, μπορούμε ακόμη και να βρούμε καταστάσεις όπου αυτό συνδέθηκε με την αντίσταση στην αποικιοκρατία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Γαλλίας, η οποία με το προσωπείο του φιλελεύθερου ανεξίθρησκου κράτους με σεβασμό στα δικαιώματα, έχει μία μακριά παράδοση καταπίεσης και ρατσισμού. Κατά τη διάρκεια του πολέμου για την ανεξαρτησία της Αλγερίας (1954-1962) από την αποικιοκρατική επιβολή της Γαλλίας, η μαντίλα έγινε σύμβολο της οπισθοδρόμησης των Αλγερινών από τη γαλλική προπαγάνδα. Τον Μάιο του 1954, οι γαλλικές στρατιωτικές αρχές οργάνωσαν δημόσιες τελετές στο Αλγέρι, όπου Γαλλίδες γυναίκες αφαιρούσαν τα πέπλα των Αλγερινών γυναικών μπροστά σε κάμερες, παρουσιάζοντας το ως απόδειξη του καλωσορίσματος της γαλλικής κυριαρχίας. Η συμμετοχή των Αλγερινών γυναικών σε αυτές τις τελετές ωστόσο γινόταν μέσω εκβιασμού και απειλών. Ο επαναστάτης και θεωρητικός Φ. Φανόν έχει υποστηρίξει ότι η στάση αυτή της εξουσίας ανέδειξε τη μαντίλα ως σύμβολο αντίστασης, μεταφορικά αλλά και κυριολεκτικά, αφού γυναίκες εντός του απελευθερωτικού αγώνα χρησιμοποιούσαν τη μαντίλα τους για στρατηγικούς σκοπούς. Σήμερα η Γαλλία, όπως και πολλές άλλες χώρες της Ευρώπης, συνεχίζει να διατηρεί τη στάση του κρατικά ελεγχόμενου ντυσίματος των μουσουλμάνων γυναικών, απαγορεύοντας τη μαντίλα σε δημόσιες υπηρεσίες και σχολεία, περιορίζοντας έτσι τη ζωή και την κίνηση πολλών γυναικών.


Φυσικά καμιά από εμάς δεν αρνείται ότι η κάλυψη έχει υπάρξει και εξακολουθεί να αποτελεί σημείο ακραίας καταπίεσης για πάρα πολλές γυναίκες ανά τον κόσμο. Θα ήταν τεράστιο σφάλμα να αφήναμε στα ψιλά γράμματα αυτής τη συζήτησης τις καθημερινές αντιστάσεις στην πατριαρχική επιβολή, αλλά και τις αιματηρές εξεγέρσεις στο όνομα της αυτονομίας του σώματος, με πρόσφατη αυτή που ακολούθησε την δολοφονία της Κούρδισας Mahsa Amini το 2022. Όλα αυτά λέγονται για να δείξουν πώς μία πολιτισμική πρακτική είναι πολλά παραπάνω από μία μονοσήμαντη ερμηνεία, είτε αυτή είναι η αντίσταση είτε αυτή είναι η επιβολή και καταπίεση – ειδικά για τις περιπτώσεις που ο εν λόγω χαρακτηρισμός της καταπίεσης βγαίνει από το στόμα των ΗΠΑ, του Ισραήλ και οποιοδήποτε άλλου παράγοντα ακόρεστης πολεμικής λύσσας.
Εμείς ως μέρος του αντιπατριαρχικού αγώνα οφείλουμε να καταστήσουμε σαφές ότι η κρατική εξουσία με τη συνοριακή θανατοπολιτική της, οι ταξικοί μας εχθροί, οι πολεμοχαρείς απελευθερωτές, και το κάθε κυρίαρχο καταπιεστικό καθεστώς θα μας βρίσκουν πάντα απέναντί τους. Να αφήσουμε στο παρελθόν τις λογικές του λευκού σωτήρα και τις υποδείξεις για τη δική τους φεμινιστική χειραφέτηση, και να βοηθήσουμε τις αδερφές μας και τις αντιστάσεις τους, επιτιθέμενες στα δικά μας δυτικά κράτη και το κεφάλαιο του παγκόσμιου βορρά, που αποσταθεροποιούν και βομβαρδίζουν τις χώρες τους για ενεργειακά και μονοπωλιακά συμφέροντα, που τις πνίγουν στα σύνορά τους, που εκμεταλλεύονται την φθηνή και αόρατη εργασία τους. Οι ετερότητες που φτιάχνουν είναι πλαστές και παρελκυστικές. Οι εχθροί μας κοινοί, ο αγώνας μας ένας.
Φλυαρία

