Skincare ρουτίνα, ούλτρα βία, και το ανάθρεμμα της κενότητας
Ι
I used to think that the day would never come
I’d see delight in the shade of the morning sun
Το American Psycho είναι ένα φιλμ μαύρης κωμωδίας τρόμου που γυρίστηκε το 2000, σε σκηνοθεσία της Mary Harron, βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Bret Easton Ellis.
Νέα Υόρκη, τέλη της δεκαετίας του ‘80: Η εποχή του χρυσού θερισμού, μέσω της εγκαθίδρυσης των νεοφιλελεύθερων πολιτικών του Ronald Reagan, και ο αμερικανικός πολιτισμός μας δείχνει τα δόντια του. Ιταλικά κουστούμια, μάχες για ένα τραπέζι σε κάποιο δημοφιλές εστιατόριο, έκρηξη της αστεγίας και δημιουργία μιας νέας κοινωνικής τάξης, των λεγόμενων «yuppies».
Αυτό το συμπύκνωμα του οικονομικού μετασχηματισμού, μέσα από μεγάλα, απανωτά «κραχ» και «μπουμ», φέρνει στην οικονομική και πολιτισμική επιφάνεια τη Μεγαλόπολη της Νέας Υόρκης σαν έναν νέο τόπο λατρείας, με πρωταγωνιστή το κοινωνικό status. Η εικόνα, οι τάσεις και οι γενικόλογες, ψευδοκοινωνικές κλισέ συζητήσεις για τις ευκαιρίες του αμερικάνικου ονείρου δείχνουν να είναι η προμετωπίδα της «μικρής» οικονομικής ελίτ των «mergers and acquisitions», δηλαδή των golden boys που δουλεύουν σε εταιρίες «συγχωνεύσεων και εξαγορών».

ΙΙ
-Με λένε Νάρκισσο, Νάρκισσο Μοναχό.
-Και μένα Ηχώ.
Ο πρωταγωνιστής της ταινίας ονομάζεται Patrick Bateman, είναι 27 χρονών και μας εξιστορεί -αφού κάνει τα πρωινά του push ups- με εμμονική λεπτομέρεια τα προϊόντα περιποίησης που χρησιμοποιεί, ξεκινώντας ευλαβικά από κάποιο προϊόν βαθύ καθαρισμού και φτάνοντας μέχρι τον ορό αντιγήρανσης. Καθώς τελειώνει την εξαντλητική του ρουτίνα, γεμίζει το υπαρξιακό του κενό μπροστά στον καθρέφτη με τον παρακάτω εσωτερικό μονόλογο:
Υπάρχει μια «ιδέα» για το ποιος είναι ο Patrick Bateman, κάτι αφηρημένο, δεν υπάρχει κάποιος πραγματικός εαυτός, παρά μόνο μια οντότητα αυτού, μια ψευδαίσθηση.
Κι ενώ μπορώ να κρύψω το ψυχρό μου βλέμμα δίνοντας μια χειραψία, θα νιώσεις τη σάρκα μου να σφίγγει τη δική σου, ίσως ακόμα και να αισθανθείς πως ο τρόπος ζωής μας είναι πιθανώς συμβατός· όμως εγώ, απλώς δεν είμαι εκεί.
Παίρνοντας τη συμβατότητα του Patrick σαν εννοιολογικό σχήμα, παρατηρούμε την ομοιομορφία αυτής της νέας αστικής τάξης των yuppies. Ίδια ρούχα, ίδια μαλλιά, ίδια γούστα εν γένει: Είναι τόσο ίδιοι, που πολλοί μπερδεύονται με το ποιος είναι ποιος, δημιουργώντας μία σύγχυση που θα παίξει μεγάλο ρόλο αργότερα στην πλοκή. Με κορυφαίο σαρκαστικό παράδειγμα την ψυχική κατάρρευση του πρωταγωνιστή στη σκηνή όπου όλα τα άτομα στην παρέα δείχνουν τις καινούργιες επαγγελματικές τους κάρτες, οι οποίες είναι φαινομενικά ίδιες. Η σκηνή αυτή αποτελεί το σημείο εσωτερικής ρήξης στην ψυχοσύνθεση του Patrick, που από εκεί και μετά ξυπνάει η σαδιστική και δολοφονική του δίψα.
III
Simply irresistible
Ο Ellis έπλασε αυτό το τρομακτικό ανδρείκελο σατιρίζοντας τόσο τη νέα αστική τάξη των golden boys, όσο και την πατριαρχική αρρενωπότητα και το hustle culture. Αυτή η ταινία θα έπρεπε να μείνει στην ιστορία σαν κωμωδία των από τα κάτω που γελάνε με τους από τα πάνω, και αντ’ αυτού βρίσκει οπαδούς του πρωταγωνιστή. Έτσι, τα τελευταία χρόνια εγκαθιδρύεται η εικόνα του Patrick Bateman σε σύμβολο επιτυχίας και alpha-sigma ανδρισμού, τη στιγμή που μια ολόκληρη γενιά μεγαλώνει εκκολάπτοντας τις κοινωνικές της δεξιότητες μέσω των social media.
Προσπερνώντας τα ειρωνικά meme και τις προτάσεις αυτοβελτίωσης, η λεγόμενη alt-right κατάφερε να εδραιωθεί ξεφεύγοντας από τον «στείρο», παραδοσιακό, αμερικάνικο συντηρητισμό και περνώντας στον αποχαυνωμένο νεοφασισμό της «εναλλακτικής δεξιάς». Μετατράπηκε σε πυροκροτητή και δεκανίκι του κεφαλαίου και του κράτους του. Έφτιαξε μία πλατφόρμα που, αντί να δραστηριοποιείται περισσότερο στον δρόμο όπως συνηθίζει η ακροδεξιά, κάνει τη βρωμοδουλειά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αυτό που διαφαίνεται από το σενάριό, είναι πως ο Patrick δεν είναι ένας πραγματικός άνθρωπος, μα περισσότερο ένα αρχέτυπο. Όχι ένα στατιστικό λάθος σε μια κατακερματισμένη κοινωνία, αλλά ο ακριβής κλώνος της επιτυχημένης κάστας της Wall Street, όπως ο «κουλ» τότε Donald Trump, όπως αναφέρεται στο σενάριο. Είναι λυπημένος και αποξενωμένος, σαν να τον θλίβει οτιδήποτε δεν του επιφέρει κέρδος. Είναι ένα πρότυπο της τοξικής αρρενωπότητας που, 40 χρόνια μετά, φαντάζει επίκαιρο.
IV
Hip to be square
Από την αχόρταγη υλιστική όρεξη για μόδα, ακριβό φαγητό, κοινωνική επιβεβαίωση και εξαντλητική περιποίηση, περνάει στο «τελευταίο» στάδιο του καπιταλισμού, την εξόντωση. Στην προσπάθειά του να γεμίσει το κενό του γιάπικου τρόπου ζωής, που σε υλιστικό επίπεδο τα έχει όλα σε αφθονία, περνάει σε μια αδηφάγα πείνα να σκοτώσει.
Η προσέγγιση της Mary Harron φέρνει οργανικά τη σάτιρα μέσα στο φιλμ, με απλότητα και ειλικρίνεια, χωρίς να εκβιάζει. Πλασάροντας κάποιο έτοιμο προϊόν, συμπυκνώνει εκεί που πρέπει την ψυχική κατάσταση του Bateman, είτε με εσωτερικό μονόλογο, είτε με την αποτύπωση ενός μωσαϊκού συμπεριφορών και συνηθειών.
Τον κανόνα της ταξικής ανέλιξης του «πατάω επί πτωμάτων», ο Bateman εδώ τον μετουσιώνει με περίσσιο κυνισμό, χύνοντας ποτάμια αίματος και στοχεύοντας κυρίως στα προλεταριακά σώματα, όπως άστεγοι ή σεξεργάτριες. Εξαίρεση αποτελεί ο Paul Allen, συνεργάτης του Bateman, και μεγαλύτερος αντίζηλος, επειδή βρίσκει πάντα τραπέζι στο πιο δημοφιλές εστιατόριο του Μανχάταν, το «Dorsia». Ανοίγοντάς του το κεφάλι με ένα τσεκούρι, υπό τους ήχους των Huey Lewis and the News, ο πρωταγωνιστής δεν διαπράττει ακριβώς κάποια δολοφονία, παρά σπάει τον εσωτερικό του καθρέφτη, κάνοντας μπάνιο σε ένα ντεμπορικό λουτρό αίματος.
V
Αρκετά ρε μαλάκες με την κονόμα και τις μαλακίες, μας γαμήσατε
Ο Bateman βρίσκεται σε ένα διαρκές επεισόδιο, μέχρι που κάποια στιγμή σπάει και θέλει να εξομολογηθεί τις ειδεχθείς πράξεις του. Εδώ, η ταινία θολώνει τα νερά σχετικά με το ποιες κτηνωδίες έχουν όντως συμβεί και ποιες μπορεί να είναι προϊόν του μυαλού του.
Έχοντας –ίσως– διαπράξει ένα πλήθος από ανθρωποκτονίες και γυναικοκτονίες, ο πρώτος που θα επιλέξει να επικοινωνήσει είναι ο δικηγόρος του. Ο δικηγόρος δεν τον πιστεύει, επειδή ούτε ξεχωρίζει τα golden boys μεταξύ τους, αλλά ούτε και θέλει να τον πιστέψει.
Τη δεύτερη εξομολόγηση την κάνει στον εαυτό του και παραδέχεται πως, παρ’ όλο τον πόνο που έχει προκαλέσει, δεν βρίσκει καμία λύτρωση, καμία ανακούφιση και δεν κατάφερε μέσα από αυτόν να γνωρίσει τον εαυτό του καλύτερα. Ο Bateman δεν έχει σύστημα να τον τιμωρήσει, γιατί είναι οργανικό μέρος του συστήματος, αν όχι το ίδιο το σύστημα. Και αυτό ξέρει να αναπαράγεται αδιάκοπα, εις βάρος μας.
παζούζου



