Data Centers, ενέργεια, νερό, γη και το μέλλον της Θεσσαλίας
Το παρακάτω κείμενο αποτελεί την εισήγηση της ομώνυμης εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του 23ου αντιρατσιστικού φεστιβάλ στην κεντρική πλατεία της Λάρισας τον περασμένο Σεπτέμβρη.
Data centers
Η προοπτική δημιουργίας μεγάλης υποδομής data center ισχύος άνω των 200 MW στη Λάρισα πρέπει να μας προβληματίσει. Η επένδυση αυτή θα συνδυαστεί με τη μεγάλη θερμοηλεκτρική μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με φυσικό αέριο, ισχύος 792 MW, της εταιρείας Λάρισα Θερμοηλεκτρική, έργο που έχει λάβει όλες τις απαιτούμενες άδειες. Κεντρικός επενδυτής και στις δύο πτυχές του έργου, τόσο στην ενεργειακή μονάδα όσο και στην υποδομή δεδομένων, είναι η Clavenia Ltd, εταιρεία ισραηλινών συμφερόντων με έδρα την Κύπρο, η οποία λειτουργεί ως αναπτυξιακός βραχίονας της Aroundtown, ενός από τα μεγαλύτερα real estate επενδυτικά σχήματα. Μέχρι τα τέλη του 2027, αναμένεται να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες τεχνικές μελέτες, οι συμβάσεις χρηματοδότησης για το Larissa Data Centre.
Τα data centers απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, συστήματα ψύξης και, ανάλογα με την τεχνολογία που θα χρησιμοποιηθεί και σημαντικές ποσότητες νερού. Μια νέα, εκτενής έκθεση του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών (UNU) ρίχνει φως στις αθέατες περιβαλλοντικές συνέπειες, προειδοποιώντας ότι μέχρι το 2030 η κατάσταση ενδέχεται να ασκήσει ακραία πίεση στους παγκόσμιους φυσικούς πόρους.
Η «αβάσταχτη δίψα» της τεχνητής νοημοσύνης και οι αριθμοί που τρομάζουν
Κατανάλωση ενέργειας: Η παγκόσμια ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια από τα data centers εκτιμάται ότι έφτασε τις 448 τεραβατώρες (TWh) το 2025 και αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί, αγγίζοντας τις 945 TWh μέχρι το 2030. Εάν λογιζόταν ως κράτος, θα αποτελούσε ήδη τον 11ο μεγαλύτερο καταναλωτή ηλεκτρισμού παγκοσμίως.
Κατανάλωση υδάτινων πόρων: Προβλέπεται ότι έως το 2030, το αποτύπωμα νερού που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη θα ανέλθει στα 9,3 τρισεκατομμύρια λίτρα ετησίως, που ισοδυναμεί με τις ετήσιες βασικές οικιακές ανάγκες 1 δισεκατομμυρίου ανθρώπων (οι ανάγκες ολόκληρου του πληθυσμού της υποσαχάριας Αφρικής).
Φαινόμενο της θερμικής νησίδας των δεδομένων:Η θερμοκρασία στη περιοχή του κέντρου αυξάνεται κατά 2 έως και 9 βαθμούς Κελσίου.
Κατανάλωση ορυκτών: Πίσω από την τεχνητή νοημοσύνη και τα data centers βρίσκεται μια μεταλλευτική βιομηχανία που λεηλατεί τον πλανήτη. Η κατανάλωση ορυκτών από ένα κέντρο δεδομένων είναι περίπου 70 τόνοι μετάλλων ανά μεγαβάτ ισχύος. Μάλιστα, στα τέλη της δεκαετίας του 2010 διαπιστώθηκε ότι για να καλυφθούν οι ανάγκες σε μέταλλα για τα επόμενα είκοσι χρόνια, θα έπρεπε να εξορυχθεί ποσότητα ίση με εκείνη που είχε εξορυχθεί σε ολόκληρη την ιστορία της ανθρωπότητας. Η αιτία είναι οι σωρευτικές ανάγκες όλων των βιομηχανικών σχεδίων, στις οποίες έχουν προστεθεί τα σχέδια της ενεργειακής μετάβασης: Ηλεκτρικά οχήματα και διασύνδεση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Τα ηλεκτρονικά απόβλητα: Η έκθεση του ΟΗΕ προειδοποιεί ότι οι υποδομές AI θα μπορούσαν να παράγουν έως και 2,5 εκατομμύρια τόνους ηλεκτρονικών αποβλήτων (e-waste) ετησίως μέχρι το 2030. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του περιβαλλοντικού βάρους αναμένεται να πέσει σε χώρες χαμηλού εισοδήματος. Το data center στη Λάρισα έχει αναφερθεί σε διάφορα δημοσιεύματα (οι μελέτες ακόμη δεν έχουν κατατεθεί) ότι θα είναι ισχύος άνω των 200 MW. Ένα τυπικό κέντρο ισχύος 100 MW καταναλώνει ενέργεια όση 25.000 νοικοκυριά και περίπου 2,5 δισεκατομμύρια λίτρα νερού ετησίως, που ισοδυναμεί με την κατανάλωση της πόλης της Λάρισας. Τι θα σημαίνει αυτό για τους φυσικούς πόρους; Για την αγροτική παραγωγή σε περίοδο λειψυδρίας που αποτελεί την κανονικότητα για τη Θεσσαλία;
Τοποθετώντας όλα τα κομμάτια του παζλ θα δούμε την μεγάλη εικόνα
Η άλωση της δημόσιας ορεινής γης από τις μεγάλες εταιρείες κατασκευής και παραγωγής αιολικής ενέργειας, η αλλαγή χρήσης παραγωγικής γης για την εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών, (στη Θεσσαλία είναι κάτι πολύ χαρακτηριστικό). Η απειλή καταστροφής των προστατευόμενων υδάτινων πόρων με τις εκτροπές (όπως η εκτροπή του Αχελώου για τη Θεσσαλία, που επανέρχεται, και εκτροπών ποταμών της Ευρυτανίας για την υδροδότηση της Αττικής), η παράδοση της νησιωτικής γης στην υπερδόμηση και τον υπερτουρισμό, η καταστροφή του δασικού πλούτου από την έλλειψη δασοπροστασίας και τις πυρκαγιές. Οι εξορύξεις υδρογονανθράκων, οι σταθμοί αποθήκευσης LNG, η μεταλλευτική δραστηριότητα στη Χαλκιδική και η εκ νέου απειλούμενη αντίστοιχη δραστηριότητα στη Θράκη και στη Χίο. Η ιδιωτικοποίηση των κοινών αγαθών, όπως πρόσφατα με την εκχώρηση του νερού και των υποδομών των ΔΕΥΑ στην ΕΥΔΑΠ και ΕΥΔΑΘ, το σχέδιο της ολλανδικής εταιρείας HVA για τη Θεσσαλία για τη συγκέντρωση της γης σε μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους ως ανασυγκρότηση μετά τις καταστροφές της κακοκαιρίας Daniel… Όλα αυτά περιγράφουν την μεγάλη εικόνα.
Μια τεράστια υφαρπαγή πόρων
Η υφαρπαγή φυσικών πόρων και ο ιμπεριαλισμός σερβίρονται ιστορικά αλλά και σήμερα υπό το προπέτασμα του «εκπολιτισμού», της «ανάπτυξης», της «ανθρωπιστικής βοήθειας» και της «εξασφάλισης της παγκόσμιας ασφάλειας». Οι κυρίαρχες δυνάμεις σπάνια παρουσιάζουν τις επεκτατικές τους βλέψεις ως καθαρά οικονομική εκμετάλλευση. Αντίθετα, χρησιμοποιούν μια σειρά από ιδεολογικά αφηγήματα για να νομιμοποιήσουν τις πράξεις τους. Πράσινη Ανάπτυξη λοιπόν ονομάζεται η πράσινη αρπαγή. Σήμερα, ο λεγόμενος «πράσινος αποικιοκρατισμός» (green colonialism) εμφανίζεται με το πρόσχημα της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας. Η υφαρπαγή γης για την εγκατάσταση αιολικών πάρκων ή η εξόρυξη μετάλλων για μπαταρίες βαπτίζονται ως «σωτηρία του πλανήτη».
Από τη μία οι περιφράξεις του καπιταλισμού διαρκώς επεκτείνονται και από την άλλη τα κοινά βρίσκονται στο επίκεντρο των κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων. Ησφαίρα των κοινών αποτελεί το πεδίο μιας διαρκούς παγκόσμιας και τοπικής διαμάχης για τον έλεγχο γύρω από τα λεγόμενα φυσικά κοινά (αέρας, θάλασσες, ποτάμια, δάση), τα δημόσια κοινά (υποδομές, δίκτυα μεταφορών, τηλεπικοινωνίες, εκπαίδευση, υγεία) τα πολιτισμικά κοινά (επιστήμες, τέχνες), τα γενετικά κοινά (γονίδια), τα ενεργειακά κοινά, τα πληροφοριακά κοινά (διαδίκτυο), κ.ά. Αν «το κεφάλαιο δημιουργείται μέσω των περιφράξεων, ενώ τα υποκείμενα στο αγώνα διαμορφώνονται μέσω των κοινών» (Massimo de Angelis) οφείλουμε διαρκώς να αγωνιζόμαστε ενάντια στις σχέσεις του κεφαλαίου, του εθνικισμού και της πατριαρχίας, οι όποιες επιδιώκουν να σφετεριστούν τα κοινά. Στην άνυδρη και υπό κλιματική πίεση Ισπανία, μία από τις ομάδες που αντιστέκεται στα νέα κέντρα δεδομένων ονομάζεται Tu Nube Seca Mi Río – «Το νέφος σου στεγνώνει το ποτάμι μου» στα ισπανικά (το νέφος/cloud χρησιμοποιείται μεταφορικά, ως αναφορά στα clouds ως διαδικτυακούς τόπούς συγκέντρωσης και αποθήκευσης δεδομένων). Το όνομα είναι ταιριαστό και για τη Θεσσαλία.
Αντιρατσιστική πρωτοβουλία Λάρισας
